Via de Adria en over de Apennijnen naar Rome

Fietsen van Venetië naar Rome is halt houden bij een visfrituur, is strijd leveren met de Po-muggen, is uitrusten in een Ferrarisnuit, is Pantani begroeten … en langsgaan bij de paus.
 

Pasta en schaaldieren

(voor foto's Venetië zie → Over de Alpen naar Venetië)

We kunnen omheen de Venetiaanse Lagune naar de kust, maar eilandhoppen via Lido di Venetië en Pellestrina is zoveel leuker. Vanaf de veerboot naar Lido di Venetië krijgen we een laatste maal zicht op San Marco. Bij het aanmeren valt onmiddellijk de nummering E5 van de Ciclovia delle isole di Venezia op. Deze loopt over de smalle langwerpige eilandengroep die de lagune afsluiten. We fietsen voorbij de podia van het festival van Venetië dat net plaatsvindt. De exclusieve hotels Exelsior en Hotel des Bains zijn dit weekend enkel voor VIP’s toegankelijk. Deze waren ooit het decor van de tragische film Death in Venice met Dirk Bogarde, handelend over een onbeantwoorde liefde van een oudere welgestelde heer voor een jonge adonis tijdens een cholera-epidemie. We veranderen terug naar de lagunezijde van het eiland, zetten ons op de rand en werpen een blik op het spookeiland Poveglia. De Romeinen gebruikten dit eiland voor afzondering van slachtoffers van de pest. In de middeleeuwen herhaalde dit zich en 160000 mensen lieten er het leven. Het verband met de film is snel gemaakt. De huidige gebouwen zijn die van een psychiatrisch ziekenhuis waar het verhaal rondging dat vele patiënten geestverschijningen zagen van de overledenen. Het eiland is uiteindelijk overgegeven aan de spoken. Spookachtig mooi zijn de in de zon blakende Dolomieten op de achtergrond. Een brede zeegeul scheidt het glamour- van het visserseiland Pellestrina. Onder de kleurrijke luikjes van de pastelkleurige huisjes hangt de was te bengelen. Gammele fietsen en van die specifieke Italiaanse driewielige bestelwagentjes staan voor de deur geparkeerd. Aan de overkant liggen de vissersboten aangemeerd en even verder in zee staan op palen wankele vissershuisjes. Langs de keermuur staan vissers over tafels mosselen uit hun netten te schudden.

Op de menukaart noemen ze cozze en worden als antipasta geserveerd. Een pastagerecht als risotto alla marinara is een prima piatto, vlees- en visgerechten staan genoteerd als secundo piatto. We leerden snel gang per gang te bestellen want voor die derde hoofdgang moesten we sowieso meestal passen. Voor de contorno (bijlagen) als salade, groenten en aardappelen bij de derde hoofdgang moet je trouwens per eenheid telkens extra betalen. Komt daarbij ook nog de coperto, de prijs voor de gedekte tafel.

En toen kwam de veerman … niet

Een derde veerboot brengt ons terug op het vasteland. Vanuit zee lijkt Chioggia op een verderzetting van Venetië. Parrallel aan de brede oude hoofdstraat ligt één van de grootste vissershavens van de Adriatische kust. We nemen onze intrek in de zusterkustplaats Sottomarina. Maar ’s avonds keren we weer om lekker te flaneren door de knusse straatjes van Chioggia.

De Po-delta is een enorme waterrijke vlakte die zich over een lengte van ca. 100 km uitstrekt over de rivier Adige, de Po-rivieren, het meer van Comacchio en de pijnboombossen van Ravenna en Cervia. Een open vlakte zonder beschutting tegen wind, regen of zon. We moeten de veerboot nemen naar Porto Levande. Het is middag en nergens een boot te bespeuren. Minuten worden een uur en langer … veel langer. We zien ons genoodzaakt onze route aan te passen. Goed voor een ommetje van 15 km of anders bekeken nogmaals een uurtje extra. Later zal blijken dat de veerboot op fietsroute Itinerario I3 enkel tijdens de zomermaanden consequent vaart. En daar wij begin september fietsen, … vandaag dus niet? In Porto Tolle vinden net deze week de jaarlijkse Deltafeesten plaats. Aperitieven in de lokale bar, visgastronomie in een grote tent en cultureel afsluiten met een openluchtmusical zijn de ingrediënten voor een hippe zuiderse avond.

De Po-muggen en ander (on)gedierte

Boten liggen dwars over een Po-arm, houten planken erop vormen de verbinding naar de overzijde. Een afgesloten bospad met dubbele fietssluis houdt fietsers gescheiden van de laatste raszuivere Italiaanse herten. We houden halt bij een eetbarak, een soort visfrituur waar ze op boterpapier gegrilde vis, gefrituurde inktvis en schaaldieren met dikke frieten serveren. In een rivierarm staan vishuisjes met stijgers. Bij ieder vishuisje hangt een groot net boven het water. Onze B&B-uitbater in Comacchio, die ook natuurgids is, vertelt ons dat dit een soort weekendhuisjes zijn waar Italiaanse families verse opgeschepte garnalen, visjes en schaaldieren bakken en grillen.

Comacchio is een fascinerende historische stad in de middeleeuwen gebouwd op dertien kleine eilandjes te midden van een waterlabyrint in de Po-delta. Voortgevloeid uit de mythologische Etruskische havenstad Spina die handel dreef met Athene en verloren ging na de Gallische invallen ontplooit Comacchio zich tot handels- en zoutcentrum te midden van visrijke lagunen. De monumentale Trepponti-brug dient daarbij als verbindingspoort voor de schepen naar het meer van Comacchio. Het stadje is geroemd om zijn palingvangst die geveild wordt in de paling(vis)mijn. Paling en gefrituurde inktvis eten we, witte reigers en roze flamingo’s spotten we, muggen en ontelbare vliegjes belagen ons. We zijn onze muggenstick vergeten. Sonja en ik bekijken na twee dagen Po-delta onze slachtveldbenen, 62 inslagen tellen we.

Het zout der Adria

We rijden omheen het meer van Comacchio. Roze flamingo’s en witte reigers zijn al geen uitzondering meer. Mozaïeken zijn het equivalent voor Ravenna. Wanneer de Byzantijnen de oude gebieden van het voormalige West-Romeinse Rijk heroveren op de Germaanse Vandalen en Ostrogoten ontstaat het Exarchaat van Ravenna. Dit omvat de steden Ravenna, Rimini, Pesaro, Fano, Sinigaglia en Ancona en is verbonden met Rome, door een corridor door de Apennijnen. Uit deze periodes staan in Ravenna acht vroegchristelijke bouwwerken op de werelderfgoedlijst, inclusief acht mozaïeken.

Na cultuur tijd voor natuur met de prachtige pijnboombossen van Classe en Cervia. Lekker freewheelen onder volgroeide parasoldennen en als toetje een rustplaats bij een ven met roze flamingo’s. Milano Marittima is één van de meest mondaine badplaatsen van Italië. Gesticht als badplaats voor de rijke families uit Milaan maar achteraf ook bedeeld onder gegoede burgers uit Bologna, Modena en Parma. We flaneren voorbij luxehotels en door winkelstraten waar alle grote Italiaanse kledingmerken vertegenwoordigd zijn. De rotonde Primo Maggio is het uitgangbord van de badplaats. Sonja kan het niet laten om plaats te nemen op een rustbank geïntegreerd in een Ferrarisnuit. Qua gastronomie zitten we met de havenstad Cervia in de buik van de Adria. 2000 jaar geleden vestigden de Etrusken zich hier vanwege de zoutwinning. De Romeinen namen achteraf de productie over en exporteerden het zout over het ganse rijk. Langs de kanaalhaven liggen, de toren Torre San Michele, de zoutpakhuizen, de vismarkt en achterin het oude centrum. Vroeger lag dit alles als een vierkante vesting te midden van de zoutmeren. Omwille van de ondraaglijke hitte en de gezondheidsfactor, werd alles in 1698 steen voor steen afgebroken en tussen kust en zoutpannen heropgebouwd. De zoutpannen zijn nu de habitat voor meer dan 100000 vogels verdeeld over meer dan 100 soorten. Het historische centrum van Cervia is opgebouwd in een dubbele ring met aan de buitenkant de huisjes van de zoutarbeiders en binnenin de huizen van de gegoede burgerij. In het midden lag een met twee poorten afgesloten plein met het gemeentehuis en de dom. De vissershaven met vismarkt en vele uitnodigende visrestaurantjes is de culinaire trekpleister van de stad. Bijzonder populair is het Circolo Pescatori van de vereniging der vissers, waar aan lange gemeenschappelijke tafels de visschotels één na één passeren.

Fastfoodvis

De Adria is ook de kleurrijke vissersboten van Cesenatico bekijken, even het Europees kampioenschap beachvolleybal aanschouwen, halt houden bij het herdenkingsmonument van bergkoning Marco Pantani en diep de zee in rijden over de pier van Rimini. En zo zijn we op de bekendste vakantieplek van de Adriatische kust gekomen. Rimini, het Romeinse Ariminum, dat met Rome verbonden was door de Via Flaminia. Ook hier treffen we weer een rijk historisch centrum aan. Wij fietsen in de sporen van de oude Romeinse route via de groene Parel Riccione en het sympathieke Cattolica naar Fano, voor ons de stad met het best behouden historische centrum langs de Adriatische kust. Op onze dagelijkse zoektocht naar de plaatselijke gastronomie zien we mensen in rijen aanschuiven bij de Visserijcoöperatieve. Het lijkt wel een grote visfastfood. Maar men serveert er slechts één menu bestaande uit maar liefst vijf visgerechten. Wijn en water tappen we uit vaten die over de zaal verspreid staan. Ons laatste Adriatische avondmaal voor de subtiele prijs van € 13 is de ideale afsluiter van ons kustavontuur.

Vlucht naar de heuvels

Het landschap van Marche moet niet onder doen aan dat van Umbrië en Lazio achter de Apennijnenkam. Groene valleien waar Romeinse sites opgetrokken werden in de antieke wereld. Verlaten in de middeleeuwen om zich beter te weren in versterkte steden in de heuvels. De archeologische site municipium Suasa Senonum en vooral de stad Sassoferrato is hier een sprekend voorbeeld van. De bovenstad is middeleeuws met smalle steegjes. In de brede vallei de Romeinse site. Onze B&B in de valleivlakte noemt Antico Muro en ligt bovenop deze site. In het gewelvenrestaurant in de kelder tafelen op een glazen vloer, bovenop een Romeinse muur.

Gelaten beginnen we aan onze tweede klimdag naar de Passa Carnello waar we de Apennijnenkam oversteken, de scheiding van oost- en westkust. Het al matige verkeer verdwijnt volledig in het onbenullige als we de eerstvolgende afslag richting Rome nemen. Nog 216 km te gaan, lezen we. Het heuvellandschap met rechts van ons de bergkam is fenomenaal. Confine de Provincia staat boven op de pas, Marche ligt achter ons, Umbrië daar beneden voor ons.

Het wereldforum

We schrijven 1997! Honderd gewonden, duizenden daklozen. Monumenten als de middeleeuwse kathedralen van Foligno, Bevagna en Fabriano, de beroemde basilieken San Rufino en San Francesco in Assisi zwaar beschadigd. Hele dorpen verwoest door aardschokken door een aardbeving met het epicentrum in de nabijheid van Foligno, op de breuklijn van de Euraziatische en Afrikaanse tektonische platen. Fulginium lag midden in Italië, dat op zich centraal lag in de antieke wereld omheen het Mediterrane gebied waardoor het als het centrum van de wereld gold. Er was sprake van Forum Flaminii, een marktplaats op de Via Flaminia die in de middeleeuwen terug ter sprake kwam. Foligno organiseerde elke zomer de Fiera dei Soprastanti, een twee maanden durende markt waar kooplieden uit heel Europa naartoe reisden. Tijdens de weken voor en na de zomermaanden vinden in de wirwar van steegjes in het historische centrum middeleeuwse eetavonden plaats, waar de verschillende kwartieren elkaar de loef proberen af te steken bij het lokken van gegadigden. We sluiten aan tafel aan bij een enthousiaste lokale familie en antwoorden op hun vraag hoe we de stad beleven met … formidabile, fantastico, magico!

Door het oog van de antieke wereld

Een fietspad tussen twee historische waarden. Naar rechts naar het Assisi van Sint Franciscus. Links naar Spoleto, de stad der Umbriërs, het oudste volk van Italië. De stad met de Casa Romano, woonst van Vespasia Polla, de moeder van keizer Vespasianus. Een cultuurstad met zowel Romeinse als middeleeuwse aspecten. Middeleeuws is ook de geaardheid van de Italiaanse automobilist die uit de andere richting komt en uit honderden vrije parkeerplaatsen juist die uitzoekt waarbij hij ons roekeloos de pas afsnijdt om tot stilstand te komen … tegen de abdijmuur. Time is money.

De Via Flaminia loopt doorheen Carsulae. Een Romeinse stad die na een aardbeving verlaten werd waardoor de structuur geconserveerd bleef en nu één der mooiste Romeinse sites van Italië is. Herkenbaar zijn opgravingen van de Via Flaminia, het forum, de basilica, het amfitheater, de thermen, het theater, tempels en verscheidene andere gebouwen. Maar blijkbaar hebben de goden nog een ander spektakel voor ons in petto. Op het moment van vertrekken moeten we op onze passen terugkeren voor een opstekend onweer van over de bergen. Na twee uur lukt het ons tussen de regenvlagen door Terni, onze etappeplaats te bereiken. De attractie van Terni is de waterval van Marmore die 8 km buiten de stad ligt in de bergen. Een fenomenaal kunstmatig waterspektakel dat enkel in weekends en op feestdagen te bezichtigen is, maar we zijn woensdag en … het enige water voor ons bestemd, komt van boven.

Op bezoek bij de Paus

Met een blik op het amfitheater verlaten we Terni. Eenmaal over de hoogte fietsen we door een superbe vallei rijk aan olijfboomgaarden en in de heuvels pareltjes van dorpen met als uitschieter het enig op een heuvelkoepel gelegen Casperia. De vallei loopt uit in de vlakte van de sterk meanderende Tiber, de rivier die de weg naar Rome wijst. We komen de hoofdstad binnen over een rood gekleurd fietspad bovenop de dijk van de Tiber. Dat voorbij leidt aan de vele sportvelden van de sportuniversiteiten tot in hartje stad. Enkele straten verder staan we bij het Castel Sant’Angelo voor de Via della Conciliazione, de brede boulevard met aan het einde de Sint-Pieterskathedraal waar morgen zondag de Paus de mis geeft.

Rome bezoeken zijn de klassieken aflopen als de Sint-Pieterskathedraal, de Sixtijnse kapel, de Engelenburcht, het Colosseum, het forum Romanum, de Trevifontein, de Spaanse trappen, het Navonaplein, het Pantheon. Rome bezoeken is ook door de zijstraten flaneren van Vaticaanstad, op verschillende tijdstippen door de volkswijk Trastevere lopen, door het landschapspark lopen van de Villa Borghese, het uitzicht genieten vanaf de heuvel Borgia. Rome is … niet in vier pagina’s samen te vatten.

 

Praktisch

AFSTAND: Venetië-Rome = 674 km

ETAPPES:

Venetië (55 km), Sottomarina di Chioggia (39 km), Comacchio (60 km), Cervia (83 km), Viserbella-Rimini (29 km), Fano (63 km), Sassoferrato (75 km), Foligno (76 km), Terni (76 km), Fiano Romano (76 km), Rome (43 km)

STARTPLAATS: Venetië (Italië)

ROUTE: Langs de Adriatische kust tot Fano. Via rustige wegen over de Apennijnen naar Rome.

Aanreizen naar Venetië met fietsen: trein naar Aachen en Köln; IC’s naar München; nachttrein (23hr30) naar Venetië (8hr30).

Vliegtuig vanaf Brussel (Zaventem) naar Venetië of Brussel (Charleroi) naar Treviso (= laatste etappe deel 1; prijsgunstig)

Prijs veerboten van Venetië naar Choggia (2014): € 20 p.p. en 3 € p. fiets

LOGIES:

Wij logeerden in:

Hotel Miramare: Lungomare Adriatico 28 C, I-30015 Sottomarina di Chioggia, www.miramaresottomarina.it

Albergo Klaus: Viale Giuseppe di Vittorio 52, I-45018 Porto Tolle, www.albergoklaus.it

Room and Breakfast "Al Ponticello": Via Cavour 39, I-44022 Comacchio, www.alponticello.it

Romagna Antica: Viale Nazario Sauro 164, I-48015 Cervia, www.romagnantica.it

Hotel Baia: Viale Porto Palos 33, I-47922 Viserbella (Rimini), www.hotelbaia.it

B&B La Casa del Sol: Via del bersaglio 33, I-61032 Fano, www.lacasadelsoleonline.it

Agriturismo Antico Muro: Via Sentinate 3 Parco Archeologico di Sentinum, I-60041 Sassoferrato, www.agriturismoanticomuro.it

B&B La Giostra:   Via Dell’Annunziata 47, I-06034  Foligno, www.bblagiostrafoligno.it

Residence Bizzoni: Viale G.Carducci 10, I-05100 Terni, www.residencebizzoni.it

La Locanda del Tevere: Via del Tevere 26t, I-00065 Fiano Romano, www.lalocandadeltevere.com

Hotel Columbus: Via della Conciliazione 33, Città del Vaticano - Prati, I-00193 Roma, www.hotelcolumbus.net

Jeugdherbergen:

Ravenna, Rimini, Foligno, Rome

Campings:

Sottomarina, Lido Di Pomposa, Lido Degli Scacchi, Pinarella Di Cervia, Lido Di Savio, Rimini, Riccione, Pesaro, Fano, Marotta, Fiano Romano, Prima Porta (Rome)

FIETSGIDS: digitale fietsgids ‘Via de Alpen en Adria naar Rome’ van Fiets(wandel)contreien (users.telenet.be/fietscontreien)